ബഷീർ സ്വയം പറയും;ഒരിക്കലും തിരിച്ചു വരാൻ ഇടയില്ലാത്ത കാലം ( രവിമേനോൻ)

sponsored advertisements

stevencrifase

sponsored advertisements

sponsored advertisements

28 May 2022

ബഷീർ സ്വയം പറയും;ഒരിക്കലും തിരിച്ചു വരാൻ ഇടയില്ലാത്ത കാലം ( രവിമേനോൻ)

ഇടവാ ബഷീർക്ക യാത്രയായി…. പാടിക്കൊണ്ടിരിക്കേ വേദിയിൽ കുഴഞ്ഞു വീണ് മരണത്തിന് കീഴടങ്ങുകയായിരുന്നു എന്റെ പ്രിയ സുഹൃത്ത്… ശരിക്കും അവിശ്വസനീയമായ വേർപാട്..

ബഷീർക്കയെ കുറിച്ച് മുൻപ് എഴുതിയ “പാട്ടെഴുത്ത്” അദ്ദേഹത്തിനുള്ള എന്റെ സ്മൃതി പൂജ കൂടിയാണിത്.
———————
വഴിയോരത്തെ മരത്തണലിൽ സ്കൂട്ടർ ഒതുക്കിനിർത്തി നെറ്റിയിലെ വിയർപ്പുതുള്ളികൾ തൂവാലകൊണ്ട്‌ തുടച്ച് പുഞ്ചിരിയോടെ റോഡ്‌ മുറിച്ചു നടന്നു വരുന്ന കൊച്ചു മനുഷ്യനെ നോക്കിനിൽക്കേ മനസ്സ് പറഞ്ഞു: “ഇതാ വരുന്നു നീ കാത്തിരുന്ന ആ പഴയ സുൽത്താൻ; ഗാനമേളാവേദിയിലെ കിരീടം വെക്കാത്ത രാജാവ്.”

മുൻപൊരിക്കലേ കണ്ടിട്ടുള്ളൂ `സുൽത്താനെ’– അതും വിദൂരതയിൽ, ഇത്തിരിപ്പോന്ന ഒരു പൊട്ടു പോലെ. കൊല്ലം ആശ്രാമം മൈതാനത്തെ അനന്തമായ ജനസാഗരത്തിനക്കരെ വേദിയിലെ ദീപപ്രളയത്തിൽ ജ്വലിച്ചുനിന്നു ആ കൊച്ചു സിന്ദൂരപ്പൊട്ട്. സൂചി കുത്താൻ ഇടമില്ലാത്ത വിധം ചുറ്റും നിറഞ്ഞു തുളുമ്പിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ പ്രയാസപ്പെട്ടു വകഞ്ഞു മാറ്റി മുന്നിലേക്ക്‌ കയറി നിന്നപ്പോഴാണ് പാട്ടുകാരന്റെ രൂപം തെളിഞ്ഞുവന്നത്‌– കടും ചുവപ്പിൽ സ്വർണവരകളുള്ള കുപ്പായമണിഞ്ഞ ഒരു ചെറിയ മനുഷ്യൻ. “രാജഹംസ”ത്തിലെ വിഷാദ മധുരമായ പ്രണയഗാനത്തിന്റെ സഞ്ചാര പഥത്തിലൂടെ സ്വയം മറന്ന് ഒഴുകുകയാണ് അദ്ദേഹം: “സന്യാസിനി നിൻ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ ഞാൻ സന്ധ്യാപുഷ്പവുമായ് വന്നൂ…” ഭാവദീപ്തമായ ആ ആലാപനത്തിന്റെ ആകർഷണവലയത്തിൽ സ്വയം മറന്നു തരിച്ചിരിക്കുന്നു മുന്നിലെ ജനാവലി. കാതടപ്പിക്കുന്ന ആരവങ്ങളില്ല; നൃത്തഘോഷമില്ല; പേരിനൊരു ചൂളം വിളി പോലുമില്ല. സർവചരാചരങ്ങളും നിശ്ചലം, നിശബ്ദം.

ഗാനം പാടി നിർത്തി ഗായകൻ സദസ്സിനെ താണുവണങ്ങിയപ്പോൾ നിലയ്ക്കാത്ത ആരവം. പിൻനിരയിൽ നിന്നാരോ ഉറക്കെ വിളിച്ചു പറയുന്നു: “ബഷീർക്കാ, വണ്‍സ് മോർ…” കോറസ് പോലെ ആ മുദ്രാവാക്യം ഏറ്റുപാടുന്നു ചുറ്റുമുള്ള ജനക്കൂട്ടം. ഹൃദയത്തിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ നിന്നുള്ള ആ അപേക്ഷ എങ്ങനെ നിരസിക്കാനാകും ഗായകന്? പിന്നിലിരുന്ന ഓർക്കസ്ട്രക്കാരോട് എന്തോ പിറുപിറുത്ത ശേഷം, വീണ്ടും പാടിത്തുടങ്ങുകയായി അയാൾ: സന്യാസിനീ നിൻ പുണ്യാശ്രമത്തിൽ….പൊടുന്നനെ ആരവങ്ങൾ അടങ്ങുന്നു. സദസ്സിൽ വീണ്ടും കനത്ത നിശബ്ദത. രണ്ടാമതും പാടി നിർത്തിയപ്പോൾ, ഒരിക്കൽ കൂടി അതേ ആവശ്യം: “പ്ലീസ് ബഷീർക്കാ വണ്‍സ് മോർ..” കഥ തുടരുന്നു. മടുപ്പിന്റെ ലാഞ്ഛന പോലും പ്രകടിപ്പിക്കാതെ ഗായകൻ മൂന്നാമതും ഗാനത്തിന്റെ ആത്മാവിലേക്ക്.

“അറിയുമോ ഈ പാട്ടുകാരനെ?” — ഗായകനും ശ്രോതാക്കളും തമ്മിലുള്ള സ്നേഹസുരഭിലമായ `കൊടുക്കൽവാങ്ങ’ലിന്റെ രസതന്ത്രം ആസ്വദിച്ചു നിൽക്കേ പിന്നിൽ നിന്നൊരു ചോദ്യം. ഒപ്പം വന്ന സുഹൃത്താണ്– തോമസ്‌ സെബാസ്റ്റ്യൻ. കൊല്ലത്ത് നടക്കുന്ന സന്തോഷ്‌ ട്രോഫി ദേശീയ ഫുട്ബാളിൽ കേരളത്തിന്റെ നായകൻ. ടൂർണമെന്റിനിടയ്ക്ക് വീണു കിട്ടിയ വിശ്രമ ദിനങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ സുഹൃത്തായ കളിയെഴുത്തുകാരനോപ്പം രാത്രിയിലെ നഗരക്കാഴ്ചകൾ കാണാൻ ഇറങ്ങിത്തിരിച്ചതാണ് സംഗീത പ്രേമി കൂടിയായ തോമസ്‌ സെബാസ്റ്റ്യൻ. മറുപടിക്ക് കാത്തു നിൽക്കാതെ തോമസ്‌ പറഞ്ഞു: “ബഷീറാണ്; ഇടവാ ബഷീർ..കൊല്ലംകാരുടെ ഗാനഗന്ധർവൻ.”

പെട്ടെന്ന് ഓർമ്മ വന്നു ആ പേര്. മുക്കുവനെ സ്നേഹിച്ച ഭൂതം എന്ന ചിത്രത്തിൽ വാണി ജയറാമിന് ഒപ്പം “ആഴിത്തിരമാലകൾ അഴകിന്റെ മാലകൾ” എന്ന സൂപ്പർ ഹിറ്റ്‌ ഗാനം പാടിയ ഗായകൻ. ആകാശവാണിയിൽ ആദ്യം കേട്ടപ്പോഴേ മനസ്സിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു കെ ജെ ജോയ് എന്ന സംഗീത സംവിധായകന്റെ കയ്യൊപ്പുള്ള ആ ഗാനം. പ്രധാന കാരണം പുതുമയാർന്ന വാദ്യ വിന്യാസം തന്നെ; പിന്നെ നേർത്തൊരു ഫോക് സ്പർശമുള്ള ഊർജസ്വലമായ ആ പുതു ശബ്ദവും. അതേ ഗായകനാണ് സന്യാസിനി എന്ന ഗാനം വേദിയിൽ വിഷാദസാന്ദ്രമായി ആലപിക്കുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കാൻ പ്രയാസം തോന്നി. വയലാറിന്റെ ഹൃദയസ്പര്ശിയായ വരികളിലൂടെ മൂന്നാമതും ബഷീർ ഒഴുകിപ്പോകുന്നത് കേട്ടിരിക്കെ വീണ്ടും തോമസിന്റെ ശബ്ദം: “ഞെട്ടേണ്ട. ഇത് ഹാട്രിക്ക് അല്ലേ ആയുള്ളൂ? ഡബിൾ ഹാട്രിക്ക് വരെ അടിച്ച ചരിത്രമുണ്ട് ബഷീർക്കക്ക്”– തനിക്ക് പരിചിതമായ ഫുട്ബാൾ ഭാഷയിൽ തോമസ്‌ തുടർന്നു: “അഞ്ചും ആറും തവണ ബഷീർക്ക ഒരേ പാട്ട് പാടുന്നതിന് ഞാൻ സാക്ഷി. ജനങ്ങൾ സ്നേഹപൂർവം നിർബന്ധിച്ചാൽ നിരസിക്കാനാവില്ല അദ്ദേഹത്തിന്. പാടിപ്പാടി ചിലപ്പോൾ ഗാനമേള പുലർച്ചെ വരെ നീളും. മടുപ്പില്ലാതെ ആളുകൾ കേട്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യും…”

കാൽ നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷം, മെലഡിയുടെ നിലാമഴയിൽ കുതിർന്ന ആ സന്ധ്യയുടെ ഗൃഹാതുരമായ ഓർമ്മയിൽ മുഴുകി ബഷീർക്കയോടൊപ്പം കടപ്പാക്കടയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിലേക്കുള്ള ഇടവഴിയിലൂടെ നടന്നു പോകവേ കൌതുകത്തോടെ ചോദിച്ചു: “ഒരേ പാട്ട് തുടർച്ചയായി പാടിയാൽ പാട്ടുകാരന് മടുക്കില്ലേ? പ്രത്യേകിച്ച് സന്ന്യാസിനി പോലൊരു ദുഖഗാനം?” മറുപടിയായി സൌമ്യമായ ഒരു ചിരി സമ്മാനിച്ചു ഇടവാ ബഷീർ. എന്നിട്ട് പറഞ്ഞു: “ഒരിക്കലും മടുക്കില്ല. അത്രയും ഇഷ്ടമാണ് ആ പാട്ട്. പിന്നെ ആ ഗാനത്തോട്‌ വൈകാരികമായൊരു ബന്ധവും ഉണ്ടെനിക്ക്. മറ്റൊരാൾക്കും അവകാശപ്പെടാൻ ആവാത്ത ബന്ധം. ആ ഗാനം മലയാളികൾ ആദ്യം കേട്ടത് എന്റെ ശബ്ദത്തിലാണ് എന്നറിയുമോ? യേശുദാസ് പാടിക്കേൾക്കുന്നതിനും എത്രയോ മുൻപ്….”

അത്ഭുതം തോന്നി; അവിശ്വസനീയതയും. മലയാള സിനിമയിലെ എക്കാലത്തെയും വലിയ ജനപ്രിയ ഗാനങ്ങളിൽ ഒന്നിൽ ബഷീറിന്റെ കയ്യൊപ്പ് പതിഞ്ഞതെങ്ങനെ? “ഇന്നോർക്കുമ്പോൾ എനിക്കു തന്നെ ആശ്ചര്യം തോന്നുന്ന കാര്യമാണ്. സന്യാസിനി ഇത്രയേറെ ജനപ്രിയമാകുമെന്നൊന്നും അന്ന് നമ്മൾ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ലല്ലോ..” വഴിയരികിലെ മതിലിൽ ചാരിനിന്ന് ആ കഥ വിവരിച്ചു തരുന്നു ബഷീർ: “1973 ലാണ് എന്നാണ് ഓർമ്മ. ഗാനമേളയുടെ ആവശ്യത്തിന് എന്തോ വാങ്ങാൻ മദ്രാസിൽ ചെന്നപ്പോൾ യാദൃഛികമായി യേശുദാസിനെ കണ്ടുമുട്ടുന്നു. ദാസേട്ടനെ നേരത്തെ അറിയാം. വർക്കലയിലെ സംഗീതാലയ എന്ന എന്റെ ഗാനമേള ട്രൂപ്പ് തലേ വർഷം ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത് അദ്ദേഹമാണ്. കണ്ടപ്പോൾ ദാസേട്ടൻ ചോദിച്ചു: ബഷീറേ എ വി എം സ്റ്റുഡിയോയിൽ ഒരു റെക്കോർഡിംഗ് ഉണ്ട്. വരുന്നോ? യേശുദാസ് പാടി റെക്കോർഡ്‌ ചെയ്യുന്നത് കാണാനുള്ള മഹാഭാഗ്യമാണ് കയ്യെത്തും ദൂരെ വന്നു നിൽക്കുന്നത്. അത് നഷ്ടപ്പെടുത്താൻ മനസ്സ് വരാത്തത് കൊണ്ട് കാറിൽ ദാസേട്ടനോപ്പം നേരെ എ വി എം സി സ്റ്റുഡിയോയിലേക്ക്.

“അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ ഹരിഹരൻ സംവിധാനം ചെയ്യുന്ന പുതിയ സിനിമയുടെ റെക്കോർഡിംഗ് നടക്കാൻ പോകുകയാണ്. വയലാറും ദേവരാജൻ മാസ്റ്ററും ഒക്കെയുണ്ട് സ്റ്റുഡിയോയിൽ. നാല് ചാനലിലാണ് റെക്കോർഡിംഗ്. ഇന്നത്തെ പോലെ ട്രാക്ക് മിക്സിംഗ് ഒന്നും വന്നിട്ടില്ലെങ്കിലും അതുവരെ കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ഒരു കാര്യം ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു. പാട്ടിന്റെ ട്യൂണ്‍ ആരോ വയലിനിൽ വായിച്ചു വെച്ചിരിക്കുന്നു. ആ ട്രാക്ക് കേട്ടാണ് ദാസേട്ടൻ പാടുന്നത്. എ വി എമ്മിലെ വലിയ ഹാളിൽ ദാസേട്ടൻ മൈക്കിനു മുന്നിൽ നിന്ന് പാടുമ്പോൾ, കുറച്ചകലെയായി ഒരു കസേരയിട്ട് അത് കേട്ടിരുന്നു ഞാൻ. സന്യാസിനി എന്ന പാട്ടാണ് റെക്കോർഡ്‌ ചെയ്യുന്നത്. വരികൾ പാടിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ തന്നെ കയ്യിലെ കൊച്ചു നോട്ട് ബുക്കിൽ ഞാൻ എഴുത്തും തുടങ്ങി. ദാസേട്ടൻ പാടുന്ന വരികൾ ശ്രദ്ധയോടെ എഴുതിയെടുത്ത് ഈണം മന:പാഠമാക്കുമ്പോൾ സ്വയം പറഞ്ഞു: നാട്ടിൽ ചെന്ന് ചൂടോടെ വേദിയിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ ഒരു പാട്ടായി.”

നാലോ അഞ്ചോ പ്രാവശ്യം യേശുദാസ് ആ പാട്ട് ആവർത്തിച്ചു പാടി എന്നാണു ബഷീറിന്റെ ഓർമ്മ. റെക്കോർഡിസ്റ്റ് വിശ്വനാഥൻ ഓക്കെ പറയുമ്പോഴേക്കും യേശുദാസിനൊപ്പം ബഷീറും ആ ഗാനം ഹൃദിസ്ഥമാക്കിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. “വല്ലാത്തൊരു ട്യൂണ്‍ ആയിരുന്നു ആ പാട്ടിന്റേത്. ഓരോ തവണ കേൾക്കുമ്പോഴും ഇടനെഞ്ചിൽ ഒരു തേങ്ങൽ വന്നു തടയുന്ന പോലെ. ഉണ്ണുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും എല്ലാം ആ വരികൾ മാത്രമായിരുന്നു മനസ്സിൽ. തിരിച്ചു നാട്ടിൽ എത്തുമ്പോഴേക്കും സന്ന്യാസിനി എന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഭാഗമായിക്കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പിറ്റേന്നത്തെ ഗാനമേളയിൽ ഇറങ്ങാൻ പോകുന്ന പടത്തിലെ ഒരു പാട്ട് എന്ന ആമുഖത്തോടെ ആ ഗാനം ആദ്യമായി അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ വികാരവായ്പോടെ ആളുകൾ അത് കേട്ടിരുന്നത് ഓർമ്മയുണ്ട്. അതായിരുന്നു തുടക്കം. പിന്നീടൊരിക്കലും ആ ഗാനം പാടാതെ എന്റെ ഗാനമേളക്ക് തിരശ്ശീല വീണിട്ടില്ല. ഒരു വർഷം കൂടി കഴിഞ്ഞാണ് രാജഹംസത്തിലെ പാട്ടുകൾ റേഡിയോയിൽ കേട്ട് തുടങ്ങിയത്. അതുവരെ ഗാനമേളാ വേദികളിൽ മുഴങ്ങിയത് എന്റെ സന്ന്യാസിനി മാത്രം..” — ബഷീർ ചിരിക്കുന്നു. “സ്വന്തം കുഞ്ഞിനെ പോലെയാണ് എനിക്കാ പാട്ട്. ആയിരക്കണക്കിന് വേദികളിൽ സന്ന്യാസിനി പാടിയിട്ടുണ്ടാകും ഞാൻ; ഇന്നും പാടുന്നു– യാതൊരു മടുപ്പും കൂടാതെ..”

സിനിമയിൽ നിന്നകലെ

സിനിമയിൽ അധികം പാടിയിട്ടില്ല ബഷീർ. ഏറിയാൽ ഒന്നോ രണ്ടോ പാട്ട് മാത്രം. തന്നെക്കാൾ പ്രതിഭ കുറഞ്ഞവരുടെ പാട്ടുകൾ പോലും, അവർ സിനിമയിൽ പാടിപ്പോയി എന്ന ഒരൊറ്റ കാരണത്താൽ വേദിയിൽ അവതരിപ്പിക്കേണ്ടി വരുമ്പോൾ ചെറിയൊരു നിരാശ തോന്നും. പിന്നെ സ്വയം സമാധാനിക്കും: സിനിമക്ക് പോലും തരാൻ കഴിയാത്ത സൌഭാഗ്യങ്ങളല്ലേ ഗാനമേളാ വേദി എനിക്ക് തന്നത് ? — സാധാരണക്കാരായ മലയാളികളുടെ സ്നേഹ വാത്സല്യങ്ങളുടെ രൂപത്തിൽ? പിന്നെന്തിനു നമ്മൾ പരാതിപ്പെടണം? ” യേശുദാസിന്റെ അസാമാന്യ ജനപ്രീതിയുടെ ഉപോൽപ്പന്നങ്ങളെന്നോണം കേരളത്തിൽ അങ്ങോളമിങ്ങോളം പൊട്ടി വീണ അസംഖ്യം `പ്രാദേശിക ഗന്ധർവൻമാ’രിൽ ഒരാൾ എന്ന നിലയ്ക്കാവില്ല ചരിത്രം ബഷീറിനെ രേഖപ്പെടുത്തുക. ഗാനമേളയുടെ മുഖഛായ മാറ്റിയ ഗായകൻ എന്ന നിലയ്ക്കാണ്. ജനപ്രിയ സംഗീത ലോകത്ത് ബഷീറിന്റെ ഏറ്റവും വിലപ്പെട്ട സംഭാവന പകരം വെക്കാനില്ലാത്ത ആ ഗാനമേളക്കാലം തന്നെ. ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗം ആസ്വാദകരുടെ രുചിഭേദങ്ങളിൽ തളച്ചിടപ്പെട്ടിരുന്ന ഗാനമേളകളെ കൂടുതൽ ജനകീയമാക്കുകയും യുവഹൃദയങ്ങളോട് കൂടുതൽ അടുപ്പിക്കുകയും മാത്രമല്ല, വിപ്ലവാത്മകമായ പരീക്ഷണങ്ങളിലൂടെ അത്തരം പരിപാടികളുടെ രൂപഭാവങ്ങൾ മാറ്റിമറിക്കുക കൂടി ചെയ്തു ബഷീർ. കോർഗിന്റെ ജാപ്പനീസ് മിനി സിന്തസൈസറും യമഹയുടെ എക്കോ മിക്സറും ഡബിൾ ഡെക്ക് കീബോർഡും ഓർഗനും 12 തന്ത്രികളുള്ള ഗിറ്റാറും റോളണ്ടിന്റെ റിഥം കംപോസറും ജൂപ്പിറ്റർ സിന്തസൈസറും പിയാനോ എക്കോഡിയനും ഉൾപ്പെടെ മലയാളികൾ കണ്ടു ശീലിച്ചിട്ടില്ലാത്ത നിരവധി പാശ്ചാത്യ-പൌരസ്ത്യ സംഗീതോപകരണങ്ങൾ ബഷീർ സ്വന്തം ഗാനമേളകളിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. ശബ്ദവിന്യാസത്തിലും മൈക്രോഫോണിലുമെല്ലാംഉണ്ടായിരുന്നു ആ സവിശേഷമായ ബഷീർ സ്പർശം. ഷുവർ മൈക്കിന്റെയും (ഫോർ സൈഡ് മൈക്ക്) എ കെ ജി മൈക്കിന്റെയും കണ്ടൻസർ മൈക്കിന്റെയും കാലത്ത് നിന്ന് അത്യന്താധുനിക ഹൈ-ഇംപെഡൻസ് മൈക്രോഫോണുകളുടെയും ഡൈനാമിക് മൈക്കുകളുടെയും കാലത്തെത്തുമ്പോഴും ശബ്ദത്തിലേയും ആലാപനത്തിലെയും ഇന്ദ്രജാലത്തിന്റെ ഒരംശം പോലും ചോർന്നു പോകരുതെന്ന് നിർബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു ബഷീറിന്.

“സാങ്കേതികത ഒരിക്കലും നമ്മുടെ പ്രതിഭയ്ക്ക് പകരമാവില്ല. അത് പ്രതിഭയെ പിന്താങ്ങുകയെ ഉള്ളൂ.” ബഷീറിന്റെ വാക്കുകൾ.
സിനിമാ നടന്മാരോളം, ഒരു പക്ഷേ അവരെക്കാൾ തിളക്കമാർന്ന താരപരിവേഷം സാധാരണക്കാരായ സംഗീതപ്രേമികൾക്കിടയിൽ ബഷീറിന് ഉണ്ടായിരുന്നു ഒരിക്കൽ. “ഗാനമേള എന്നാൽ ഇടവാ ബഷീറിന്റെ ഗാനമേളയാണ് അക്കാലത്ത്..” കൊല്ലത്തു ജനിച്ചുവളർന്ന പ്രശസ്ത നടൻ മുകേഷ് ഓർക്കുന്നു. “സ്റ്റേജ് മൊത്തം പാശ്ചാത്യ ഉപകരണങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറയും. ആകാശരൂപിണി അന്നപൂർണേശ്വരി എന്ന ഗാനം പാടിയാണ് ബഷീർ പരിപാടി തുടങ്ങുക. എന്തൊരു മുഴക്കമായിരുന്നു ആ ശബ്ദത്തിന്! അന്നൊക്കെ ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിൽ ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്ത വിഭവങ്ങളായിരുന്നു ബഷീറിന്റെ ഗാനമേളയും വി സാംബശിവന്റെ കഥാപ്രസംഗവും. ബഷീറിന്റെ ഗാനമേള തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ആകർഷണം. ഗാനമേള കഴിഞ്ഞാൽ ഞാനും കൂട്ടുകാരും സ്ഥലം വിടും.” ഉത്സവവേദികളിൽ ഗാനമേള അവതരിപ്പിക്കാൻ എത്തുന്ന സംഗീതാലയ ട്രൂപ്പിന്റെ വാഹനത്തിനു ചുറ്റും കൌതുകത്തോടെ ചുറ്റിക്കറങ്ങിയിരുന്ന ബാല്യകാലം ഇന്നുമുണ്ട് സുരേഷ് ഗോപിയുടെ ഓർമ്മയിൽ. “ആരൊക്കെ വന്നിട്ടുണ്ട്, ഏതൊക്കെ സംഗീതോപകനങ്ങൾ ആണ് ഇത്തവണ അവർ അവതരിപ്പിക്കാൻ പോകുന്നത് എന്നൊക്കെ അറിയാൻ വേണ്ടിയുള്ള ആകാംക്ഷയാണ്. മൈക്കിലൂടെ ഓരോ ഉപകരണതിന്റെയും ശബ്ദം കേൾക്കുന്നത് തന്നെ ഒരു ത്രില്ലായിരുന്നു. കാത്തിരിപ്പിന് ഒടുവിൽ അതാ കോട്ടണ്‍ മില്ലിലെ സൈറണ്‍ പോലൊരു ശബ്ദം. ഗാനമേള തുടങ്ങുന്നതിന്റെ കേളികൊട്ടാണ്. ഉത്സവപ്പറമ്പിലായാലും പെരുന്നാൾ സ്ഥലത്തായാലും മറ്റെല്ലാ ബഹളവും ആ ശബ്ദത്തിൽ അലിഞ്ഞു അപ്രത്യക്ഷമാകും. തൊട്ടു പിന്നാലെ യേശുദാസിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ശബ്ദത്തിൽ ബഷീറിന്റെ ആകാശരൂപിണി ഉയരുകയായി. സ്റ്റേജിൽ നിൽക്കുന്ന ചെറിയ മനുഷ്യനാണ് ഇത്രയും ഗാംഭീര്യമാർന്ന ശബ്ദത്തിൽ പാടുന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കുക പ്രയാസം. ചെറിയൊരു അസൂയയും തോന്നും അപ്പോൾ. സദസ്സിലെ സുന്ദരിമാരെല്ലാം ഗായകനെ നോക്കി സ്വയം മറന്ന് ഇരിക്കുകയല്ലേ? സദസ്സിന്റെ മുൻനിരയിൽ ഇരുന്നു ബഷീറിന്റെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട് അന്നെല്ലാം.”

യേശുദാസിനെ മനസ്സിൽ കണ്ടു ചിട്ടപ്പെടുത്തിയതായിരുന്നു മുക്കുവനെ സ്നേഹിച്ച ഭൂതം എന്ന ചിത്രത്തിലെ “ആഴിത്തിരമാലകൾ” എന്ന ഗാനം എന്നോർക്കുന്നു സംഗീതസംവിധായകൻ കെ ജെ ജോയ്. “ദാസ്‌ അന്ന് വിദേശ പര്യടനത്തിലാണ്. വരാൻ താമസിക്കും. എങ്കിലും അതുവരെ കാത്തിരിക്കാൻ ഒരുക്കമായിരുന്നു ഞാൻ. പക്ഷെ ദാസ്‌ സമ്മതിച്ചില്ല. എന്തെങ്കിലും കാരണവശാൽ വരാൻ വൈകിയെങ്കിൽ അത് സിനിമയുടെ റിലീസിനെ ബാധിക്കും എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആശങ്ക. ആയിടക്കാണ് ഗാനരചയിതാക്കളായ അൻവർ-സുബൈർ നാട്ടുകാരനായ ബഷീർ എന്ന ഗായകന്റെ കാര്യം പറയുന്നത്. ബഷീറിനെ എനിക്കറിയില്ല. പക്ഷെ ആ പേര് ഞാൻ നിർദേശിച്ചപ്പോൾ പൂർണ്ണമനസ്സോടെ സ്വീകരിച്ചു ദാസ്‌. ബഷീർ തന്റെ ആത്മ സുഹൃത്താണെന്നും നന്നായി പാടുന്ന ആളാണെന്നും ദാസ്‌ പറഞ്ഞതോടെ എന്റെ എല്ലാ സംശയവും തീർന്നു. അങ്ങനെയാണ് വാണിയോടൊപ്പം ബഷീർ ആ പാട്ട് പാടുന്നത്..”

യാദൃഛികമായി സിനിമയിൽ പാടാൻ ക്ഷണം ലഭിച്ചപ്പോൾ അമ്പരന്നു പോയെന്നു ബഷീർ. മുൻപ് ഒരു ചിത്രത്തിലേ പാടിയിട്ടുള്ളൂ. രഘുവംശം (1978). അടൂർ ഭാസി സംവിധാനം ചെയ്ത ആ ചിത്രത്തിൽ അവസരം ലഭിച്ചതും പാട്ടെഴുത്തുകാരായ അൻവർ സുബൈറിന്റെ ശുപാർശയിൽ തന്നെ. എ ടി ഉമ്മറിന്റെ സംഗീത സംവിധാനത്തിൽ എസ് ജാനകിയോടൊപ്പം വീണവായിക്കും ഈ വിരൽത്തുമ്പിന്റെ വിരുതുകൾ എന്തെന്നറിഞ്ഞുവല്ലോ എന്ന പാട്ടാണ് ആ പടത്തിൽ പാടിയത്. പടത്തോടൊപ്പം പാട്ടും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ പോയത് മിച്ചം. അതുകഴിഞ്ഞയിരുന്നു മുക്കുവനെ സ്നേഹിച്ച ഭൂതത്തിലെക്കുള്ള ക്ഷണം. “ആ പാട്ടിന്റെ റെക്കോർഡിംഗ് മറക്കാനാവില്ല. ജോയ് മാഷിന്റെ താരപ്പകിട്ടാർന്ന ഓർക്കസ്ട്രയാണ് അകമ്പടി സേവിച്ചത്. എക്കോഡിയനിൽ അതിപ്രഗൽഭനായ മംഗളമൂർത്തി, പുല്ലാങ്കുഴലിൽ ഗുണസിംഗ്, ഡ്രംസിൽ ശിവമണി..അങ്ങനെ പലരും. ശിവമണി തീരെ ചെറുപ്പമാണ് അന്ന്. ജോയിയുടെ സന്തത സഹചാരി. ആ ഗാനത്തിന്റെ പിന്നണിയിൽ കോറസ് പാടിയവരിൽ ഒരാളെയും വ്യക്തമായി ഓർക്കുന്നു– സി ഓ ആന്റോ. നല്ല കുറെ പാട്ടുകൾ പാടിയ ആന്റോ ചേട്ടൻ ജീവിക്കാൻ വേണ്ടി കോറസ് പാടിനടക്കുകയാണെന്ന അറിവ് വേദനാജനകമായിരുന്നു.”

സിനിമ അന്നൊന്നും തനിക്കൊരു പ്രലോഭനം ആയിരുന്നില്ല എന്ന് തുറന്നു പറയുന്നു ബഷീർ. ഗാനമേളകൾ എങ്ങനെ പരിഷ്കരിച്ചു കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കാം എന്നായിരുന്നു ചിന്ത. നവീന സാങ്കേതികവിദ്യയോടും പാശ്ചാത്യ സംഗീതോപകരണങ്ങളോടും ഉള്ള ഭ്രമം കുട്ടിക്കാലം മുതലേ ഉണ്ട്. ബാപ്പ സിംഗപ്പൂരിൽ ആയിരുന്നതുകൊണ്ട് ഇടയ്ക്കിടെ അവിടെ ചെല്ലും. അത്തരമൊരു യാത്രയിലാണ് കോർഗ് കമ്പനിയുടെ മിനി സിന്തസൈസർ വാങ്ങുന്നത്.“ഇന്ത്യയിൽ തന്നെ അന്നൊരു അപൂർവതയാണ് സിന്തസൈസർ. യമഹയുടെ വിശാലമായ ഒരു ഷോറൂമിൽ ചെന്ന് സിന്തസൈസറിനു വേണ്ടി വിലപേശുന്നതിനിടെ കടയുടെ ചുമരിലേക്കൊന്നു നോക്കിപ്പോയി. അവിടെ വലിയൊരു ഫോട്ടോ തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്നു. ആളെ എവിടെയോ കണ്ടു മറന്ന പോലെ. ചോദിച്ചപ്പോൾ കടയിലെ ആൾ പറഞ്ഞു: നിങ്ങളുടെ നാട്ടുകാരനാണ് – ആർ കെ ശേഖർ. ഈ ഷോറൂമിൽ നിന്ന് ആദ്യമായി മിനി സിന്തസൈസർ വാങ്ങിക്കൊണ്ടുപോയത് അദ്ദേഹമാണ്– ഏഷ്യയിൽ തന്നെ നടാടെ. അതിന്റെ ഓർമ്മക്കായാണ് ശേഖറിന്റെ ഫോട്ടോ ചുമരിൽ തൂക്കാൻ ഞങ്ങൾ തീരുമാനിച്ചത്…” പിൽക്കാലത്ത് ശേഖറിന്റെ സുഹൃദ് വലയത്തിൽ ചെന്ന് പെട്ട നാളുകളിൽ ആ അനുഭവം അദ്ദേഹവുമായി പങ്കുവേചിട്ടുണ്ട് ബഷീർ. വിനയം കലർന്ന ചിരിയായിരുന്നു മറുപടി. “പ്രതിഭാശാലിയായിരുന്നു. അത്രയും തന്നെ ലാളിത്യമാർന്ന സ്വഭാവക്കാരനും. ശേഖറിന് സംഗീതത്തിൽ നിന്ന് നേടാൻ കഴിയാതെ പോയ ഉയരങ്ങൾ മകൻ എ ആർ റഹ്മാൻ കീഴടക്കുന്നത്‌ കാണുമ്പോൾ സന്തോഷം തോന്നും..”

ചെന്നൈയിൽ ആദ്യം ചെന്നിറങ്ങിയ കാലം മുതൽ ശേഖറിനെ അറിയാം ബഷീറിന്. ആധുനിക ഇലക്ട്രോണിക്സ് സംഗീതോപകരണങ്ങളോടുള്ള ആഭിമുഖ്യമാണ് ഇരുവരെയും തമ്മിൽ അടുപ്പിച്ചത്. ഇടയ്ക്ക് സിംഗപ്പൂരിൽ പോകുമ്പോൾ ഏറ്റവും പുതിയ ഉപകരണങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ബഷീറിനെ ചട്ടം കെട്ടും ശേഖർ. 12 സ്ട്രിംഗ് ഉള്ള അക്കോസ്റ്റിക് ഗിറ്റാർ യമഹ പുറത്തിറക്കിയ കാലത്ത് അത് സ്വന്തമാക്കാൻ ശേഖർ ആഗ്രഹം പ്രകടിപ്പിച്ചത് ബഷീർ ഓർക്കുന്നു. അന്ന് ആ ഉപകരണം ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയിട്ടില്ല. “സിംഗപ്പൂരിൽ നിന്ന് തിരിച്ചു വന്ന ശേഷം ശേഖറിന്റെ വീട്ടിൽ ചെന്ന് ഗിറ്റാർ കൈമാറിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആദ്യം ചെയ്തത് അകത്തു നിന്ന് മകൻ ദിലീപിനെ വിളിച്ചു വരുത്തുകയാണ്. ശേഖറിന്റെ ആഗ്രഹപ്രകാരം ഞാൻ തന്നെ ഗിറ്റാർ അവന്റെ കയ്യിൽ വെച്ചുകൊടുത്തു. എന്തൊരു സന്തോഷമായിരുന്നുവെന്നോ ആ കൊച്ചു മുഖത്ത്. ഓസ്കാർ അവാർഡ്‌ വേദിയിൽ അഭിമാനത്തോടെ തലയുയർത്തി നിൽക്കുന്ന എ ആർ റഹ്മാനെ ടെലിവിഷനിൽ കണ്ടപ്പോൾ ആദ്യം ഓർമ്മവന്നത് നിഷ്കളങ്കമായ ആ മുഖഭാവമാണ്….”

സ്വഭാവത്തിലെ ലാളിത്യവും വിനയവും തന്നെയാണ് ബഷീറിന്റെയും മുഖമുദ്ര എന്ന് സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ. പതിനായിരങ്ങൾക്ക് മുന്നിൽ താരശോഭയോടെ തിളങ്ങി നിൽക്കാറുള്ള ഗായകന് വ്യക്തിജീവിതത്തിൽ എകാന്തതയോടാണ് പ്രിയം. മിതഭാഷിയാണ്. ഗാനമേളകൾക്ക് കണക്കു പറഞ്ഞു പ്രതിഫലം വാങ്ങിക്കുന്ന പതിവൊന്നുമില്ല. പുതിയ ഗായകരെയും ഓർക്കസ്ട്ര കലാകാരന്മാരെയും അകമഴിഞ്ഞ് പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കും. “പണത്തിനോട് ഒരിക്കലും ആർത്തി തോന്നിയിട്ടില്ല. വിലപേശി ശീലവുമില്ല. കിട്ടുന്നത് കൊണ്ട് തൃപ്തിപ്പെടുന്നതാണ് എന്റെ പതിവ് – അന്നും ഇന്നും. പണത്തിലും എത്രയോ മുകളിലാണ് ആത്മാർഥമായ സൗഹൃദങ്ങൾ എന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു ഞാൻ. ആസ്വാദകൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ പാടിക്കൊടുക്കാൻ ഗായകന് മനസ്സ് വന്നില്ലെങ്കിൽ പിന്നെന്താണ് ഈ കല കൊണ്ട് നമുക്കും ലോകത്തിനും പ്രയോജനം?” തത്വചിന്തകനെ പോലെ ബഷീറിന്റെ ആത്മഗതം.

“ജാതിമത ഭേദമന്യേ മനുഷ്യനെ ഒരുമിപ്പിക്കാൻ സംഗീതം എന്ന കലയ്ക്കുള്ള കഴിവ് മറ്റൊന്നിനും ഇല്ല എന്ന് തോന്നിയിട്ടുണ്ട്. ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഗാനമേളകൾ നടത്തിയിട്ടുള്ള അഹിന്ദു ഒരു പക്ഷേ ഞാനായിരിക്കും. ഇന്ത്യയ്ക്കകത്തും പുറത്തുമായി എത്രയോ അമ്പലങ്ങളിൽ പാടി.” ഹരിവരാസനം പാടുമ്പോൾ സദസ്സിന്റെ മുന്നിലിരുന്ന് ഭക്തിപാരവശ്യത്തോടെ കൈകൂപ്പുന്ന സ്ത്രീകളെ കണ്ടിട്ടുണ്ട് ബഷീർ. സംഗീതവും ഈശ്വരചിന്തയും മതവിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള അതിർവരമ്പുകൾ മാഞ്ഞുപോകുന്ന നിമിഷങ്ങൾ. “രണ്ടോ മൂന്നോ തവണ ശബരിമലയിലും കൊല്ലൂർ മൂകാംബിക ക്ഷേത്രത്തിലും പാടി. ഗുരുവായൂർ ക്ഷേത്ര പരിസരത്തെ പരിപാടിക്ക് ശേഷം എന്നെ സംഘാടകർ പൊന്നാട അണിയിച്ചത് ഓർക്കുന്നു. സംഗീത ജീവിതത്തിലെ മറക്കാനാവാത്ത അനുഭവങ്ങളാണ് അവയൊക്കെ.”

പഴയ പോലെ ഗാനമേളകളുടെ ബാഹുല്യമില്ല ഇന്ന്. നഗരങ്ങളിലെയും നാട്ടിൻപുരങ്ങളിലെയും ജനങ്ങളുടെ സായാഹ്നങ്ങൾ ടെലിവിഷൻ പകുത്തെടുത്തു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഉത്സവപ്പറമ്പുകളിലെ ആരാധകരുടെ ആർപ്പുവിളികളും കലഹങ്ങളും സംഘർഷങ്ങളും എല്ലാം ഓർമ്മയുടെ ഭാഗം.“ആരാധകർ പല വിധത്തിലാണ് സ്നേഹപ്രകടനം നടത്തുക. ചിലർ സ്റ്റേജിൽ കയറിവന്നു കെട്ടിപ്പിടിക്കും; മുത്തം തരും; കറൻസി നോട്ടുകൾ വാരിയെറിയും, നോട്ടുമാല കഴുത്തിൽ അണിയിക്കും….” സ്നേഹം നിമിഷാർദ്ധം കൊണ്ട് ക്രോധമായി മാറുന്നതിനും ബഷീർ സാക്ഷി.

“എറണാകുളത്ത് അയ്യപ്പൻകാവിൽ ഗാനമേളക്കിടെ ജനം കൂറ്റൻ മതിലുകൾ ഇടിച്ചു തകർത്തിട്ടുണ്ട്. ഫോർട്ട്‌ കൊച്ചിയിലും ഉണ്ടായി സമാനമായ ഒരു അനുഭവം. തിങ്ങിനിറഞ്ഞ സദസ്സുകൾക്ക് മുന്നിൽ പാടുമ്പോൾ പലപ്പോഴും ഉള്ളിന്റെ ഉള്ളിൽ വേവലാതിയായിരിക്കും. എവിടെ നിന്നും ഏതു നിമിഷവും ഒരു കലാപം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെടാമല്ലോ. എങ്കിലും എത്ര അക്രമാസക്തമായ ജനസഞ്ചയത്തേയും ഭാവമധുരമായ ആലാപനത്തിലൂടെ പിടിച്ചിരുത്താനാകും എന്നാണ് എന്റെ അനുഭവം.” നാൽപ്പതു കൊല്ലത്തിനിടക്ക് പതിനായിരത്തോളം സ്റ്റേജുകളിൽ പാടിയ ചരിത്രമുള്ള ബഷീർ പറയുന്നു. “ഒരേ ദിവസം രണ്ടും മൂന്നും ഗാനമേളകൾ നടത്തിയ കാലമുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ ഒരേ വേദിയിൽ തന്നെ തുടർച്ചയായ ദിവസങ്ങളിൽ പാടേണ്ടി വരും. നിറഞ്ഞ സദസ്സുകൾക്ക് മുന്നിൽ മൈക്കുമായി നിൽക്കുമ്പോൾ എല്ലാം മറക്കാറുണ്ടായിരുന്നു ഒരു കാലത്ത്; ജീവിതത്തിലെ ദുഖങ്ങളും നഷ്ടങ്ങളും പോലും. ലോകം മുഴുവൻ ഒരു സംഗീത മണ്ഡപമായി മാറിയ പോലെ തോന്നും അപ്പോൾ.” ഇന്ന് പൊതുവേദികളിൽ അപൂർവമായേ പാടാറുള്ളൂ ബഷീർ. ഹൃദയ സംബന്ധമായ ചെറിയൊരു അസുഖം കാരണം സ്വമേധയാ പരിപാടികൾ കുറച്ചതാണ്. കുടുംബത്തോടൊപ്പം കടപ്പാക്കടയിൽ സ്വസ്ഥ ജീവിതം നയിക്കുന്നു ഗാനമേളകളുടെ പഴയ സുൽത്താൻ.

പണ്ട് സ്വയം മറന്നു പാടി പതിനായിരങ്ങളെ കോരിത്തരിപ്പിച്ച മൈതാനങ്ങളുടെ അരികിലൂടെ വല്ലപ്പോഴുമൊക്കെ സ്കൂട്ടറോടിച്ചു പോകുമ്പോൾ അറിയാതെ ബ്രേക്കിലേക്ക് നീളും ബഷീറിന്റെ കൈവിരലുകൾ. എന്നോ കേട്ടു മറന്ന ആരവങ്ങൾക്കും ആർപ്പുവിളികൾക്കും വേണ്ടി മതിൽക്കെട്ടിനീപ്പുറത്തു നിന്ന് ഒരിക്കൽ കൂടി കാതോർക്കും അദ്ദേഹം– വെറുതെ ആണെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്നെ. അളവറ്റ ആവേശത്താൽ ഇളകിമറിയുന്ന ആരാധക സഹസ്രങ്ങളും ഇടതടവില്ലാതെ പാട്ടൊഴുകുന്ന മൾട്ടി വാട്സ് സ്പീക്കറുകളും വർണ്ണദീപ പ്രഭയിൽ കുളിച്ചു നിൽക്കുന്ന സംഗീതവേദികളും എല്ലാം വീണ്ടും ഓർമ്മയിൽ കടന്നുവരും അപ്പോൾ…“എന്തൊരു കാലമായിരുന്നു അത്,” ബഷീർ സ്വയം പറയും. “ഒരിക്കലും തിരിച്ചു വരാൻ ഇടയില്ലാത്ത കാലം..”

— രവിമേനോൻ