അടുത്തിടെ മക്കളിലൊരാൾ ചോദിച്ച ഈ ലളിതമായ ചോദ്യം എന്നെ കൊണ്ടുപോയത് ആറ് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് പിന്നിലേക്കാണ്. കാലപ്പഴക്കത്തിൽ പല ഓർമ്മകളും മാഞ്ഞുപോയെങ്കിലും, കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തെ മാറ്റിമറിച്ച 1958-59 കാലഘട്ടം ഇന്നും എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു കൗമാരക്കാരന്റെ കൗതുകത്തോടെയും ഗൗരവത്തോടെയും തെളിഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.

1959 ജൂലൈ 31. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിട്ട് കേന്ദ്ര സർക്കാർ രാഷ്ട്രപതി ഭരണം ഏർപ്പെടുത്തുമ്പോൾ എനിക്ക് പതിനഞ്ച് വയസ്സായിരുന്നു. ഹൈസ്കൂൾ ഒന്നാം വർഷ വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്ന ഞാൻ, ചരിത്രം എന്നത് വെറും പുസ്തകങ്ങളിൽ വായിക്കാനുള്ളതല്ലെന്നും അത് നമുക്ക് ചുറ്റും ജീവസ്സുറ്റ രീതിയിൽ സംഭവിക്കുന്നതാണെന്നും തിരിച്ചറിഞ്ഞ നിമിഷമായിരുന്നു അത്.

1957-ൽ ഇ.എം.എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാടിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ കേരളത്തിൽ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാർ അധികാരത്തിൽ വന്നത് ലോകശ്രദ്ധയാകർഷിച്ച സംഭവമായിരുന്നു. ബാലറ്റിലൂടെ അധികാരത്തിലെത്തിയ ആദ്യ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് സർക്കാരുകളിൽ ഒന്നായിരുന്നു അത്. സമത്വത്തിലധിഷ്ഠിതമായ ഒരു സമൂഹമായിരുന്നു അവരുടെ വാഗ്ദാനം. എന്നാൽ ആ ആവേശം അധികകാലം നീണ്ടുനിന്നില്ല.

1957 ജൂലൈയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട വിദ്യാഭ്യാസ ബില്ലായിരുന്നു എല്ലാ മാറ്റങ്ങൾക്കും തുടക്കമിട്ടത്. അന്ന് കേരളത്തിലെ ഭൂരിഭാഗം സ്കൂളുകളും നിയന്ത്രിച്ചിരുന്നത് ക്രിസ്തീയ സഭകളും സമുദായ സംഘടനകളുമായിരുന്നു. സർക്കാരിന്റെ പുതിയ പരിഷ്കരണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങളിന്മേലുള്ള കടന്നുകയറ്റമാണെന്ന ബോധം ഇവരിലുണ്ടായി. ഇതോടെ രാഷ്ട്രീയവും മതപരവും സാമൂഹികവുമായ സംഘടനകൾ കൈകോർത്ത് തെരുവിലിറങ്ങി. ഇതിനെയാണ് കേരള ചരിത്രം 'വിമോചന സമരം' എന്ന് രേഖപ്പെടുത്തിയത്.

മല്ലപ്പള്ളിയിലെ ഗവൺമെന്റ് എഡ്യൂക്കേഷൻ ഓഫീസിന് മുന്നിൽ നടന്ന ഒരു പ്രതിഷേധം എന്റെ ഓർമ്മയിൽ ഇന്നും പച്ചപിടിച്ചുനിൽക്കുന്നു. സഹപാഠികളുടെ ആവേശത്തിനൊപ്പം സമരത്തിൽ പങ്കുചേരാൻ ഞാനും തീരുമാനിച്ചു. എന്നാൽ എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തിയത് മറ്റൊന്നാണ്; രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒട്ടും താല്പര്യമില്ലാത്ത, ശാന്തസ്വഭാവക്കാരിയായ എന്റെ അമ്മയും ആ സമരത്തിൽ വരാൻ തയ്യാറായി.

അന്ന് 54 വയസ്സുള്ള അമ്മ ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിൽ നിന്നും മൈലുകളോളം നടന്നാണ് സമരസ്ഥലത്തെത്തിയത്. സമരത്തിനിടെ ഞങ്ങളുടെ വിദ്യാർത്ഥി നേതാവിനെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. ആ നിമിഷം ഉണ്ടായ ബഹളവും മുദ്രാവാക്യങ്ങളും പിന്നീട് വന്ന ഭയാനകമായ നിശബ്ദതയും എന്നെ വല്ലാതെ സ്വാധീനിച്ചു. രാഷ്ട്രീയം എന്നത് വെറും ചർച്ചയല്ലെന്നും അതിൽ ത്യാഗങ്ങളും അപകടങ്ങളും ഉണ്ടെന്നും ഞാൻ അന്ന് മനസ്സിലാക്കി.

മാസങ്ങൾ നീണ്ട സമരങ്ങൾക്കൊടുവിൽ, ഭരണഘടനയുടെ 356-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം കേന്ദ്ര സർക്കാർ കേരള സർക്കാരിനെ പിരിച്ചുവിട്ടു. ജനാധിപത്യപരമായ രീതിയിൽ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട ഒരു സർക്കാർ ഇത്തരത്തിൽ പുറത്താക്കപ്പെടുന്നത് ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായിട്ടായിരുന്നു. രാജ്യത്തെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഇത് ഇന്നും ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്ന വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ തീരുമാനമായിരുന്നു.

ആ സംഭവങ്ങൾക്ക് ശേഷം അറുപതിലധികം വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി. ഉത്തരേന്ത്യയിലെ ദൈവശാസ്ത്ര പഠനവും മിഷൻ പ്രവർത്തനങ്ങളും കഴിഞ്ഞ് അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടോളമായി ഞാൻ അമേരിക്കയിലെ ഡെട്രോയിറ്റിലാണ്. ലോകവും കേരളവും ഒരുപാട് മാറി. എങ്കിലും ആ പഴയ സമരവീഥിയിലെ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഇന്നും ചെവിയിൽ മുഴങ്ങുന്നുണ്ട്.

ഇന്ന് തിരിഞ്ഞുനോക്കുമ്പോൾ, ആ കാലഘട്ടത്തെ ഞാൻ ഒരു രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടമായി മാത്രമല്ല കാണുന്നത്; സാധാരണക്കാരുടെ ശബ്ദം ചരിത്രത്തെ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ വലിയൊരു പാഠമായിട്ടാണ്. ഒരു കൗമാരക്കാരനും അവന്റെ അമ്മയും ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ വലിയ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായ ആ നിമിഷം - അതായിരുന്നു എന്റെ ജീവിതത്തിലെ ആദ്യത്തെ വലിയ 'വാർത്ത'.

സി. വി. സാമുവൽ, ഡെട്രോയിറ്റ്