മനുഷ്യബന്ധങ്ങളുടെ നിലനിൽപ്പും തകർച്ചയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന അതേ ശാസ്ത്രം തന്നെയാണ് രാഷ്ട്രീയത്തിലും സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന് പറഞ്ഞാൽ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല. ഒരാളോട് തുടക്കത്തിൽ തോന്നുന്ന അമിതമായ ആകർഷണം കാലക്രമേണ കുറയുന്നതും, മനസ്സ് പുതിയൊരു മുഖത്തിനായി കൊതിക്കുന്നതും തലച്ചോറിലെ ഡോപാമൈൻ (Dopamine) എന്ന ഹോർമോണിന്റെ പ്രവർത്തനം മൂലമാണ് എന്നാണ് ശാസ്ത്രം പറയുന്നത്. ഈ 'ഡോപാമൈൻ തിയറി' വെച്ച് നോക്കിയാൽ കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിൽ അടുത്തിടെയുണ്ടായ ഭരണമാറ്റത്തെ വളരെ കൃത്യമായി വായിച്ചെടുക്കാൻ സാധിക്കും.

കഴിഞ്ഞ ഒരു പതിറ്റാണ്ടുകാലം കേരള രാഷ്ട്രീയം പിണറായി വിജയൻ എന്ന വ്യക്തിത്വത്തിന് ചുറ്റുമായിരുന്നു. തുടർച്ചയായ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങൾ, കോവിഡ് മഹാമാരി എന്നിവയെ രാജ്യാന്തര ശ്രദ്ധ നേടുംവിധം അദ്ദേഹം നേരിട്ടപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്ക് അദ്ദേഹത്തോട് തോന്നിയത് കടുത്ത ആരാധനയും വിശ്വസ്തതയുമാണ്. ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻ പ്രണയത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ അനുഭവിക്കുന്ന അതേ തീവ്രമായ ആവേശവും സുരക്ഷിതത്വബോധവും (Dopamine Rush) വോട്ടർമാർക്ക് പിണറായി വിജയൻ എന്ന നേതാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചു. അതിന്റെ ഫലമായാണ് 2021-ൽ ചരിത്രം തിരുത്തിക്കുറിച്ച് എൽ.ഡി.എഫ് വീണ്ടും അധികാരത്തിൽ വന്നത്.

എന്നാൽ 2026-ലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ എൽ.ഡി.എഫിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് തന്ത്രങ്ങൾ രൂപീകരിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചത് നികേഷ് കുമാർ ആയിരുന്നു. മാധ്യമരംഗത്തെ ദീർഘകാലത്തെ പരിചയം വെച്ച്, പിആർ തന്ത്രങ്ങളിലൂടെയും മാധ്യമ ഇടപെടലുകളിലൂടെയും ഭരണത്തിന്റെ തുടർച്ചയും നേതാവിന്റെ ഇമേജും ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹം വലിയ ശ്രമം നടത്തി. എന്നാൽ, ഈ തന്ത്രങ്ങൾ മെനഞ്ഞപ്പോൾ മനുഷ്യന്റെ സങ്കീർണ്ണമായ മനശാസ്ത്രത്തിന്റെ (Human Psychology) ചില അടിസ്ഥാന വശങ്ങൾ അദ്ദേഹം വിസ്മരിച്ചുപോയോ എന്ന് സംശയിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. കേവലം നേട്ടങ്ങളുടെ കണക്കുകളും പഴയ പ്രതിസന്ധികളിലെ 'രക്ഷകൻ' ഇമേജും മാത്രം നിരന്തരം വിളിച്ചുപറഞ്ഞാൽ ജനങ്ങൾ അത് എപ്പോഴും സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളണം എന്നില്ല. കാരണം, മനുഷ്യന്റെ തലച്ചോർ പ്രവർത്തിക്കുന്നത് മറ്റൊരു രീതിയിലാണ്.

ഒരു ദീർഘകാല ബന്ധത്തിൽ സംഭവിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ അപകടം എന്തെന്നാൽ, പങ്കാളി നമുക്ക് വേണ്ടി ചെയ്ത പഴയ ത്യാഗങ്ങളും സംരക്ഷണവുമെല്ലാം കാലക്രമേണ നമ്മൾ മറന്നുപോകും എന്നതാണ്. നമ്മളെ സുരക്ഷിതരാക്കാൻ അവർ എത്രത്തോളം കഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നതോ, പ്രതിസന്ധികളിൽ എങ്ങനെ ചേർത്തുപിടിച്ചു എന്നതോ പ്രണയം പഴയതാകുമ്പോൾ നമ്മുടെ ഓർമ്മയിൽ ഉണ്ടാകില്ല. ശാസ്ത്രീയമായി ഇതിനെ "ഹെഡോണിക് അഡാപ്റ്റേഷൻ" (Hedonic Adaptation) അല്ലെങ്കിൽ "habituation" എന്ന് വിളിക്കാം. പങ്കാളിയുടെ സ്നേഹവും പരിചരണവും വെറുമൊരു 'ശീലമായി' മാറുന്നതോടെ അതിനുള്ള മൂല്യം നമ്മൾ നൽകാതാകുന്നു.

ഇതേ മനശാസ്ത്രമാണ് വോട്ടർമാരിലും സംഭവിച്ചത് എന്ന് ചിന്തിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു. കോവിഡിന്റെയും പ്രളയത്തിന്റെയും സമയത്ത് സർക്കാർ നൽകിയ സുരക്ഷയും, ജനങ്ങളെ പട്ടിണിമാറ്റാതെ നോക്കിയ കിറ്റുകളുമെല്ലാം കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ജനങ്ങൾ മറന്നുപോയി. അന്ന് അനുഭവിച്ച ആശ്വാസം ഒരു ശീലമായി മാറിയതോടെ, വോട്ടർമാർ അതിന് രാഷ്ട്രീയമായ മൂല്യം കൽപ്പിക്കാതായി. നികേഷ് കുമാറിന്റെ സ്ട്രാറ്റജി ടീം ഈയൊരു സൈക്കോളജിക്കൽ ഘടകത്തെ വേണ്ടത്ര ഗൗരവത്തോടെ കണ്ടില്ല എന്ന് അനുമാനിക്കേണ്ടിയിരിക്കുന്നു.

ശാസ്ത്രം പറയുന്നത്, ഒരേ വ്യക്തിയിൽ നിന്ന് ഒരേ രീതിയിലുള്ള ഉത്തേജനം ദീർഘകാലം ലഭിക്കുമ്പോൾ തലച്ചോറിലെ ഡോപാമൈൻ ഉത്പാദനം പതുക്കെ കുറയുമെന്നാണ്. പത്ത് വർഷത്തോളം ഒരേ മുഖം, ഒരേ ശൈലി, ഒരേ തരത്തിലുള്ള വാർത്താ പ്രാധാന്യങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ട് ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിന് ഒരു വലിയ മടുപ്പ് അനുഭവപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. പഴയ നന്മകളെ ഓർത്ത് നന്ദിയോടെ ഇരിക്കുന്നതിനേക്കാൾ, മനുഷ്യസഹജമായി തലച്ചോർ പുതിയൊരു മാറ്റത്തിനായി ദാഹിക്കാൻ തുടങ്ങുന്ന ഘട്ടമായിരുന്നു അത്. ഇവിടെയാണ് പരമ്പരാഗതമായ ഇമേജ് ബിൽഡിങ് തന്ത്രങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടത്.

പഴയ ആളിൽ നിന്നുള്ള ഡോപാമൈൻ അളവ് കുറയുമ്പോൾ മനുഷ്യസഹജമായി മനസ്സ് പുതിയൊരു മാറ്റത്തിനായി ആഗ്രഹിക്കും. ഇതേ സമയത്താണ് പ്രതിപക്ഷത്ത് വി.ഡി. സതീശന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ യു.ഡി.എഫ് ഒരു ബദലായി ഉയർന്നുവരുന്നത്. യുവാക്കൾക്ക് പ്രാധാന്യം നൽകുന്ന, പുതിയൊരു ശൈലി വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്ന, പുഞ്ചിരിക്കുന്ന ആ പുതിയ മുഖം കണ്ടപ്പോൾ വോട്ടർമാരുടെ തലച്ചോറിൽ വീണ്ടും 'ഡോപാമൈൻ' ഉണർന്നു. പഴയ പങ്കാളി തങ്ങളെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിച്ചു എന്ന നന്ദിയേക്കാൾ, പുതിയൊരു പ്രതീക്ഷയിലേക്ക് മാറാനാണ് ജനങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചത്. ആ ഒരു മാനസിക മാറ്റമാണ് ഒടുവിൽ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലത്തിൽ പ്രതിഫലിച്ചതും, യു.ഡി.എഫിന് വൻ വിജയം സമ്മാനിച്ച് വി.ഡി. സതീശൻ മുഖ്യമന്ത്രി കസേരയിലേക്ക് എത്തിയതും.

ഒരേ മുഖം കണ്ട് മടുത്ത മലയാളിക്ക് പുതിയൊരു രാഷ്ട്രീയ പ്രണയത്തിനുള്ള വഴി തുറന്നുകൊടുത്തത് തലച്ചോറിലെ ഇതേ ഡോപാമൈൻ രസതന്ത്രം തന്നെയാണ്. ചുരുക്കത്തിൽ, രാഷ്ട്രീയം എന്നത് കേവലം കണക്കുകളുടെയും പിആർ തന്ത്രങ്ങളുടെയും മാത്രമല്ല, മനുഷ്യന്റെ മനശാസ്ത്രത്തിന്റെയും വിസ്മൃതിയുടെയും കൂടി കളിയാണ്. എത്ര വലിയ മാധ്യമ-രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രജ്ഞൻ (Strategist) പുറകിൽ ഇരുന്ന് കരുക്കൾ നീക്കിയാലും, മനുഷ്യ മനശ്ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഈ വശങ്ങളെ കൃത്യമായി അഡ്രസ്സ് ചെയ്യാൻ പറ്റിയില്ലെങ്കിൽ തിരിച്ചടികൾ സ്വാഭാവികമാണ്.

  സിബി ഗോപാലകൃഷ്ണൻ