ചെങ്കൊടി കയ്യിലേന്തിയ കാറ്റ്; ജനഹൃദയങ്ങളിൽ ജ്വലിച്ചുനിൽക്കുന്ന ഒരു യുഗത്തിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്ക്, അവസാനിക്കാത്ത കാലഘട്ടത്തിന്റെ ഒരാണ്ട്.ഒരു നേതാവ് മരിക്കുമ്പോൾ ഒരു വ്യക്തിയാണ് വിടവാങ്ങുന്നത്. എന്നാൽ ചില നേതാക്കൾ വിടപറയുമ്പോൾ അവസാനിക്കുന്നത് ഒരു കാലഘട്ടമാണ്. കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ അത്തരമൊരു പേരാണ് വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം നിശ്ശബ്ദമായിട്ട് ഒരു വർഷം പിന്നിടുമ്പോഴും കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവുമായ ചർച്ചകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഉയർന്നുകേൾക്കുന്ന പേരുകളിൽ ഒന്നാണ് വി.എസ്. എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിന്റെ തെളിവാണ്.

ഒരുകാലത്ത് അദ്ദേഹത്തെ ശക്തമായി എതിർത്തവരും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സത്യസന്ധതയും ജനപക്ഷ നിലപാടുകളും അംഗീകരിക്കാതെ വയ്യെന്ന നിലയിലേക്കാണ് പിന്നീട് എത്തിയത്. അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ടാലും ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെടരുത് എന്ന വിശ്വാസത്തോടെയായിരുന്നു വി.എസ്. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ജീവിച്ചത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഓർമകൾ ഇന്നും ജനമനസ്സിൽ അതേ കരുത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്നു.

1923 ഒക്ടോബർ 20-ന് ആലപ്പുഴ ജില്ലയിലെ പുന്നപ്രയിൽ ജനിച്ച വേലിക്കകത്ത് ശങ്കരൻ അച്യുതാനന്ദൻ, ജീവിതത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ ദാരിദ്ര്യവും കഷ്ടപ്പാടും അനുഭവിച്ചവനായിരുന്നു. ചെറുപ്പത്തിൽ മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട അദ്ദേഹം പഠനം പാതിവഴിയിൽ അവസാനിപ്പിച്ച് തൊഴിലാളിയായി ജീവിതം ആരംഭിച്ചു. കയർ ഫാക്ടറികളിലെ തൊഴിലാളി ജീവിതവും അവിടുത്തെ ചൂഷണങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ തൊഴിലാളി പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കും പിന്നീട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിലേക്കും നയിച്ചു. ആ യാത്ര പിന്നീട് കേരള രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ചരിത്രം തന്നെ മാറ്റിമറിച്ച ഒന്നായി മാറി.

കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ അടിത്തറ പാകിയ നേതാക്കളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട വ്യക്തിയായിരുന്നു വി.എസ്. പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരത്തിന്റെ ആവേശം മുതൽ പാർട്ടിയുടെ സംഘടനാ വളർച്ചവരെ ഓരോ ഘട്ടത്തിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നു. ജന്മിത്തത്തിനും ചൂഷണത്തിനും മുതലാളിത്തത്തിനുമെതിരെ ശക്തമായ പോരാട്ടം നയിച്ച അദ്ദേഹം സാധാരണക്കാരുടെ അവകാശങ്ങൾക്കുവേണ്ടി ജീവിതം മുഴുവൻ സമർപ്പിച്ചു. പാർട്ടിയെ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കും തൊഴിലാളികളുടെ ഇടയിലേക്കും എത്തിക്കാൻ നടത്തിയ അക്ഷീണ പ്രയത്‌നങ്ങൾ കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ വളർച്ചയിൽ നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു.

1958-ൽ മൂന്നാറിൽ നടന്ന കേരള നിയമസഭയുടെ ആദ്യ ഉപതിരഞ്ഞെടുപ്പ് പാർട്ടിക്ക് വലിയ പരീക്ഷണമായിരുന്നു. ആ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ സ്ഥാനാർഥിയായിരുന്ന റോസമ്മ പുന്നൂസിന്റെ വിജയത്തിനായി തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയത് വി.എസ്. ആയിരുന്നു. ഒരു തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വിജയിപ്പിക്കാനുള്ള സംഘടനാ മികവ് മാത്രമല്ല, ജനങ്ങളെ വിശ്വസിപ്പിക്കാനുള്ള അസാധാരണ കഴിവും അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്നുവെന്നതിന് അത് മികച്ച ഉദാഹരണമാണ്.

കുട്ടനാട്ടിലെ കർഷകത്തൊഴിലാളി സമരങ്ങൾ വി.എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ്. കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെ ജീവിതം മാറ്റിമറിക്കാൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ പോരാട്ടങ്ങൾ ഇന്നും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. കർഷകരുടെയും കർഷകത്തൊഴിലാളികളുടെയും അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനായി അദ്ദേഹം നടത്തിയ സമരങ്ങൾ നിരവധി സാമൂഹിക മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിതുറന്നു. ഭൂമിയില്ലാത്തവർക്ക് ഭൂമി ലഭിക്കണമെന്ന ആവശ്യം ശക്തമായി ഉയർത്തിയ നേതാക്കളിൽ മുൻനിരയിലായിരുന്നു വി.എസ്.

1969-ലെ അറവുകാട് സമ്മേളനത്തിൽ ഭൂമി പിടിച്ചെടുക്കൽ സമരത്തിന് അദ്ദേഹം നൽകിയ നേതൃത്വം കേരളത്തിലെ ഭൂപരിഷ്‌കരണ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക വഴിത്തിരിവായിരുന്നു. മിച്ചഭൂമി പ്രഖ്യാപന പ്രമേയം അവതരിപ്പിച്ചതും അദ്ദേഹം തന്നെയായിരുന്നു. തുടർന്ന് നടന്ന ഭൂസമരങ്ങൾ ആയിരക്കണക്കിന് സാധാരണ കുടുംബങ്ങൾക്ക് സ്വന്തം ഭൂമി ലഭിക്കാൻ വഴിയൊരുക്കി. കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പരിഷ്‌കരണങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഇന്നും ഭൂപരിഷ്‌കരണം വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

കുട്ടനാട്ടിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ നടത്തിയ സമരവും വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദന്റെ ദീർഘവീക്ഷണത്തിന്റെ തെളിവാണ്. നെൽപ്പാടങ്ങൾ നികത്തി തെങ്ങിൻതോട്ടങ്ങളാക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ വ്യാപകമായപ്പോൾ അതിനെതിരെ അദ്ദേഹം ശക്തമായ പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിച്ചു. ചിലർ അതിനെ വിമർശിച്ച് “വെട്ടിനിരത്തൽ സമരം” എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചെങ്കിലും, പിന്നീട് പരിസ്ഥിതി വിദഗ്ധരും കാർഷിക മേഖലയിലെ വിദഗ്ധരും ആ സമരത്തിന്റെ പ്രസക്തി അംഗീകരിച്ചു. ഇന്ന് കുട്ടനാട്ടിലെ നെൽപ്പാടങ്ങളുടെ വലിയൊരു ഭാഗം നിലനിൽക്കാൻ കാരണമായ പോരാട്ടങ്ങളിൽ വി.എസിന്റെ പങ്ക് ചരിത്രം രേഖപ്പെടുത്തുന്നു.

2006-ൽ കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റപ്പോൾ ഭരണത്തിലെ സുതാര്യതയും അഴിമതിവിരുദ്ധ നിലപാടും ജനപക്ഷ തീരുമാനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സർക്കാരിന്റെ മുഖമുദ്രയായി. ഭൂമിമാഫിയ, കയ്യേറ്റക്കാർ, അനധികൃത റിസോർട്ട് നിർമ്മാണങ്ങൾ, പരിസ്ഥിതി നശീകരണം എന്നിവയ്‌ക്കെതിരെ അദ്ദേഹം സ്വീകരിച്ച കടുത്ത നിലപാടുകൾ വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. മൂന്നാർ കയ്യേറ്റ ഒഴിപ്പിക്കൽ നടപടികൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സംഭവങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു. നിയമം എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെയാണെന്ന സന്ദേശം നൽകാൻ അദ്ദേഹം ശ്രമിച്ചു.

സാധാരണക്കാരുടെ പരാതികൾ നേരിട്ട് കേൾക്കുകയും പരിഹാരത്തിന് ഇടപെടുകയും ചെയ്ത മുഖ്യമന്ത്രിയെന്ന പേരും വി.എസ്. നേടി. ജനസമ്പർക്ക പരിപാടികളിലൂടെ ആയിരക്കണക്കിന് പരാതികൾ പരിഹരിക്കപ്പെട്ടു. അധികാരത്തിന്റെ അകലം കുറച്ച് ജനങ്ങളുമായി നേരിട്ട് സംവദിച്ച നേതാവെന്ന വിശേഷണവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചു.

എന്നാൽ വി.എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം വിജയങ്ങളുടെ മാത്രം കഥയായിരുന്നില്ല. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ ആശയപരമായ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും ഉൾപ്പാർട്ടി സംഘർഷങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ നിരന്തരം പിന്തുടർന്നു. അത് വ്യക്തിപരമായ വൈരമല്ല, ആശയപരമായ ഏറ്റുമുട്ടലുകളായിരുന്നുവെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ച നിരവധി നേതാക്കൾ പിന്നീട് വ്യക്തമാക്കിയത്. മനസ്സിലുള്ളത് തുറന്ന് പറയുന്ന സ്വഭാവം അദ്ദേഹത്തെ വ്യത്യസ്തനാക്കി. ആരെയും ഭയക്കാതെ സ്വന്തം നിലപാട് അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹം തയ്യാറായിരുന്നു.

2006-ലെ മന്ത്രിസഭയിലെ ഒരു സംഭവവും ഇന്നും രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. ലാവലിൻ കേസിൽ സി.ബി.ഐ അന്വേഷണം വേണമെന്ന നിർദേശം മന്ത്രിസഭയിൽ അവതരിപ്പിച്ചപ്പോൾ ശക്തമായ എതിർപ്പിനെ തുടർന്ന് അത് പിൻവലിക്കേണ്ടി വന്ന സംഭവം പിന്നീട് പല നേതാക്കളും ഓർമക്കുറിപ്പുകളിൽ പങ്കുവെച്ചിട്ടുണ്ട്. സ്വന്തം അഭിപ്രായം തുറന്ന് പറയാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഉദാഹരണമായാണ് അത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.

വി.എസിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ ലാളിത്യമായിരുന്നു. അധികാരത്തിന്റെ ആഡംബരങ്ങൾ ഒരിക്കലും അദ്ദേഹത്തെ ആകർഷിച്ചില്ല. സാധാരണ വസ്ത്രധാരണം, ലളിതമായ ജീവിതശൈലി, ജനങ്ങളുമായി നേരിട്ടുള്ള ഇടപെടൽ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തെ ജനങ്ങളുടെ സ്വന്തം നേതാവാക്കി. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ സത്യസന്ധതയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മടിച്ചിരുന്നു.

ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് അകറ്റിയെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ നിന്നൊരിക്കലും അകന്നില്ല. ആശുപത്രിയിലായിരുന്ന ഓരോ ദിവസവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആരോഗ്യവിവരങ്ങൾ കേരളം ഉറ്റുനോക്കി. ഒടുവിൽ 2025 ജൂലൈ 21-ന് അദ്ദേഹം വിടവാങ്ങിയപ്പോൾ കേരളം കണ്ടത് അപൂർവമായ ജനസാന്ദ്രതയുള്ള ഒരു വിടപറച്ചിലായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ ഭിന്നതകൾ മറന്ന് എല്ലാ പാർട്ടികളിലെയും നേതാക്കളും സാധാരണ ജനങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു. സംസ്ഥാന ബഹുമതികളോടെയായിരുന്നു സംസ്കാരം.

ഇന്ന്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒന്നാം ചരമവാർഷികത്തിൽ കേരളത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ അനുസ്മരണ സമ്മേളനങ്ങൾ, പുഷ്പാർച്ചന, സെമിനാറുകൾ, പൊതുയോഗങ്ങൾ, വായനശാലകളിലും പാർട്ടി ഓഫീസുകളിലും പ്രത്യേക പരിപാടികൾ എന്നിവ നടക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതം പുതിയ തലമുറയ്ക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന പ്രദർശനങ്ങളും ചിത്രപ്രദർശനങ്ങളും സംഘടിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സാമൂഹിക മാധ്യമങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രസംഗങ്ങളും ചിത്രങ്ങളും ഓർമക്കുറിപ്പുകളും പങ്കുവെച്ച് ആദരാഞ്ജലി അർപ്പിക്കുകയാണ്.

വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവ് മാത്രമായിരുന്നില്ല. അധികാരത്തേക്കാൾ ആശയങ്ങളെ വിശ്വസിച്ച മനുഷ്യൻ, ജനങ്ങളുടെ വേദനയെ സ്വന്തം വേദനയായി കണ്ട പൊതുപ്രവർത്തകൻ, അനീതിക്കെതിരെ അവസാന നിമിഷംവരെ പോരാടിയ സമരനായകൻ, കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ മായാത്ത അടയാളം പതിപ്പിച്ച ഒരു യുഗപുരുഷൻ. സമയം മുന്നോട്ട് പോകും, തലമുറകൾ മാറും. എന്നാൽ സത്യസന്ധതയും ജനപക്ഷ നിലപാടും രാഷ്ട്രീയ ധൈര്യവും പറയുമ്പോഴെല്ലാം മലയാളികൾ ആദ്യം ഓർക്കുന്ന പേരുകളിൽ എന്നും വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ ഉണ്ടാകും. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഒന്നാം ചരമവാർഷികം ഒരു അനുസ്മരണ ദിനം മാത്രമല്ല, മൂല്യാധിഷ്ഠിത രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ പ്രസക്തി വീണ്ടും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന ഒരു ചരിത്ര മുഹൂർത്തം കൂടിയാണ്.