2025 സെപ്റ്റംബറിൽ എന്റെ മകൻ ഷിബു സാമുവൽ എന്നോട് ചോദിച്ച ഒരു ചോദ്യം എന്നെ വർഷങ്ങൾ പിന്നിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി: "നിങ്ങളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട യാത്രാമാർഗ്ഗം ഏതാണ്?". അധികം ആലോചിക്കാതെ തന്നെ എന്റെ മനസ്സ് തിരികെ പോയത് കേരളത്തിലെ എന്റെ ബാല്യകാലത്തേക്കും കൗമാരത്തിലേക്കുമാണ്. വിമാനങ്ങളോ ആഡംബര കാറുകളോ ഒന്നുമല്ല, ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയിലൂടെയുള്ള യാത്രകളാണ് എന്റെ ഹൃദയത്തോട് എന്നും ചേർന്നുനിൽക്കുന്നത്.

എന്റെ ഗ്രാമമായ ആനിക്കാട് വഴി റെയിൽവേ ലൈനുകൾ കടന്നുപോയിരുന്നില്ലെങ്കിലും തൊട്ടടുത്തുള്ള തിരുവല്ല, ചങ്ങനാശേരി, കോട്ടയം സ്റ്റേഷനുകൾ അന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ലോകത്തിലേക്കുള്ള വാതിലുകളായിരുന്നു. 1853-ൽ മുംബൈയ്ക്കും താനെക്കുമിടയിൽ വെറും 21 മൈൽ ദൂരത്തിൽ തുടങ്ങിയ ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ ഇന്ന് ലോകത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തൊഴിൽദാതാക്കളിൽ ഒന്നാണ്. കേവലം ഒരു യാത്രാമാർഗ്ഗം എന്നതിലുപരി, ഇന്ത്യയെ ഒന്നായി ചേർത്തുനിർത്തുന്ന ഒരു ജീവരേഖയായി റെയിൽവേ മാറുന്നത് ഞാൻ നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുണ്ട്.

എന്റെ ആദ്യ തീവണ്ടി യാത്ര പതിനേഴാം വയസ്സിലായിരുന്നു. സ്കൂളിൽ നിന്നും എറണാകുളത്തേക്കും കൊച്ചിയിലേക്കും നടത്തിയ നാല് ദിവസത്തെ വിനോദയാത്ര ഇന്നും കൺമുന്നിലുണ്ട്. ചക്രങ്ങളുടെ താളാത്മകമായ ശബ്ദവും കൊച്ചിയിലെ നേവി വിമാനത്താവളവും അന്ന് എന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തി.

പിന്നീട് 1962-ൽ, പത്തൊൻപതാം വയസ്സിൽ ഉപരിപഠനത്തിനായി ചങ്ങനാശേരിയിൽ നിന്നും നാഗ്പൂരിനടുത്തുള്ള യെവത്മാലിലേക്ക് (Yeotmal) മൂന്ന് ദിവസം നീണ്ട യാത്ര നടത്തി. അതോടെ ട്രെയിനുകൾ എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി. മുംബൈയിലെ വിക്ടോറിയ ടെർമിനസ് (VT), ചർച്ച്ഗേറ്റ് തുടങ്ങിയ തിരക്കേറിയ സ്റ്റേഷനുകളിലൂടെയും ഇന്ത്യയുടെ മിക്കവാറും എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും ഞാൻ സഞ്ചരിച്ചു. ഇന്ത്യയുടെ വൈവിധ്യം നേരിട്ടറിയാനുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ക്ലാസ്റൂം എനിക്ക് ട്രെയിനുകളായിരുന്നു.

അക്കാലത്തെ യാത്രകൾ ഇന്നത്തെപ്പോലെ സുഖകരമായിരുന്നില്ല. കൽക്കരി എൻജിനുകളിൽ നിന്നുള്ള കരിയും പുകയും (Soot) കൊണ്ട് മുഖവും വസ്ത്രങ്ങളും കറുത്തിരുണ്ടു പോകുമായിരുന്നു. തിരക്കേറിയ കോച്ചുകളിൽ പോക്കറ്റടിക്കാരെ ഭയന്ന് എപ്പോഴും ജാഗ്രത പാലിക്കണമായിരുന്നു; ഒരിക്കൽ എന്റെ ലഗേജ് മുഴുവനായി നഷ്ടപ്പെടുകപോലും ചെയ്തു. എങ്കിലും ഈ ബുദ്ധിമുട്ടുകൾ എന്നെ ക്ഷമിക്കാനും ജീവിതത്തോട് പോരാടാനും പഠിപ്പിച്ചു.

അമ്മ പൊതിഞ്ഞു നൽകുന്ന വാഴയിലയിലെ മീൻ വറുത്തതും ചമ്മന്തിപ്പൊടിയും കൂട്ടിയുള്ള ചോറുണ്ണുന്ന ആ സ്വപ്നയാത്രകൾ മറക്കാൻ കഴിയില്ല. ട്രെയിനിലെ മൂന്നാം ക്ലാസ് കമ്പാർട്ടുമെന്റുകളിൽ അപരിചിതർ സുഹൃത്തുക്കളാകുന്നു. ക്രിക്കറ്റും രാഷ്ട്രീയവും സംസാരിച്ചും പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകളിലെ "ഗരം ചായ്" നുകർന്നും കഴിച്ചുകൂട്ടുന്ന ആ നിമിഷങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ തന്നെ സ്പന്ദനമായിരുന്നു.

അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടിലേറെയായി അമേരിക്കയിൽ താമസിക്കുമ്പോഴും ആ പഴയ ട്രെയിൻ ചൂളംവിളികൾ ഇന്നും എന്റെ ഹൃദയത്തിലുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ എന്നത് എനിക്ക് കേവലം ഒരു യാത്രയല്ല, അത് സൗഹൃദത്തിന്റെയും വിജ്ഞാനത്തിന്റെയും ഒരു അത്ഭുതലോകമാണ്.

 സി. വി. സാമുവൽ, ഡെട്രോയിറ്റ്, മിഷിഗൺ